Het huidig wereldtoneel geeft ons de indruk dat je het ver schopt als je alle waarden overboord gooit. ‘Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid’, het zijn waarden die we geërfd hebben uit de Verlichting in 18de eeuw. Maar die begrippen zijn vatbaar voor interpretatie en dat heeft zo zijn gevolgen. Filosoof Rudolf Steiner (1861-1925) gaf deze 3 begrippen telkens een specifiek kader: Vrijheid qua gedachten en cultuur, Gelijkheid qua rechten, Broederlijkheid op economisch vlak.

Vrijheid

Vlug interpreteert men vrijheid als “We moeten toch vrij zijn in ons doen!”, onafhankelijk van de consequenties voor anderen. Het denken gaat het handelen vooraf. Terwijl vrijheid essentieel is, impliceert die nu eenmaal ook verantwoordelijkheid. Als vrijheid schade bezorgt aan anderen, stopt die vrijheid. Dat geldt individueel en zeker op beleidsvlak.

Wie heel fanatiek handelt vanuit zijn eigen geloof in één godsdienst of zijn aversie ervoor, of uit nationalisme of eender welk ‘eigen gelijk’ of wij-zij-denken, belet -zacht uitgedrukt– de vrijheid van anderen.

In een gezonde cultuur is daarentegen het botsen van visies juist verrijkend, tenminste als men elkaars belang voor ogen houdt. Dat vraagt skills zoals verbindend communiceren, zeker bij beleidsmensen.

Gelijkheid

We hebben allen recht op een volwaardig, zinvol leven. Ondanks de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens worden die rechten in vele landen geschonden. Ook in onze tijd blijkt modern slavendom te bestaan, door dwangarbeid, gedwongen huwelijken, schuldslavernij, kinderarbeid... In vele landen hebben vrouwen nog altijd minder rechten, maar ook bij ons zien we hoe vooral vrouwen benadeeld worden inzake werk en pensioen. Ook het leven van lgbtqi+ers is in vele culturen moeilijk.

Ook wie maatschappelijk of financieel zwakker staat, heeft het extra moeilijk om zijn/haar rechten te halen of te behouden. Assertief kritisch denken en opkomen voor je rechten vraagt trouwens goede educatie, wat mondiaal nog te veel mensen missen.

Olie op het vuur: Oorlog!

Wie denkt in termen van geweld en oorlog naar anderen, miskent compleet het gelijkheidsbeginsel en het recht van anderen op een volwaardig leven. Het staat ook haaks op het volgende principe.

Broederlijkheid

dient vooral op economisch vlak de leidraad te zijn.

Als we weten dat de rijkste 1% van de wereldbevolking 63% van alle nieuwe rijkdom bezit en de armste 90% samen slechts 10%, dan schort er veel. Het Boeddhistisch advies luidt: ’Zorg voor je onderhoud zonder schade aan anderen’. Het neokapitalisme hanteert helaas andere principes!

Concepten als andersglobalisme (Naomi Klein), microkredieten, consuminderen, lokale en circulaire economie, het donut-model (Kate Raworth), de economie van het genoeg, gelukseconomie, e.a. verdienen meer implementatie. Ze gaan tenminste meer uit van broederlijkheid, inclusief de zorg voor iedereen en de natuur.

Conclusie

Een juistere invulling van de drie ‘verlichtingsbegrippen’ leidt tot een ethischere wereld en garandeert voor ieder een mooier leven dan we nu kennen. Er blijft dus nog werk aan de winkel!

Een uitgebreidere tekst kan je hier lezen

Etienne Hoeckx