De grootste ontvangers van overheidssteun in België zijn niet de zorg, het onderwijs of de non-profitsector. Het zijn bedrijven met winstdoelstellingen.

De grootste ontvangers van overheidssteun in België zijn niet de zorg, het onderwijs of de non-profitsector. Het zijn bedrijven met winstdoelstellingen. Denktank Minerva berekende dat zij in 2022 51,9 miljard euro aan steun kregen. Dat is meer dan de Belgische gezondheidsuitgaven, anderhalve keer het onderwijsbudget, 3,5 keer de besparingen die de Europese Commissie aan België oplegt in 2029, en vijf keer het besparingsdoel van 10 miljard dat Bart De Wever vooropstelde.

Het gaat uitsluitend om tegemoetkomingen voor de private profitsector, niet voor de non-profit.

Door financiële steun te geven, biedt de staat deze bedrijven een bijna onvoorwaardelijke winstgarantie. Ze hoeven het geld niet terug te betalen, ook niet als ze hun verplichtingen niet nakomen: werkgelegenheid garanderen zonder discriminatie, regelgeving respecteren, milieunormen naleven…

De steun kent veel vormen, vooral verlaging van vennootschapsbelasting en productiesubsidies. In 2018 kwamen er extra verminderingen van sociale werkgeversbijdragen bij. Waar de steun in 2002 nog onder de 10 miljard lag, piekte ze twintig jaar later ruim boven de 50 miljard.

Die oplopende fiscale gunst blijft niet zonder gevolgen. Teruglopende ontvangsten en oplopende tekorten zetten het inkomen van staat en sociale zekerheid onder druk. Tussen 2014 en 2023 daalden de inkomsten uit belastingen en sociale premies van 47,3% naar 44,1% van het bbp. Dat is een verlies van 19,3 miljard euro.

Bij ongewijzigd beleid zal het aandeel van de ontvangsten dat naar de federale staat en sociale zekerheid gaat, volgens het Monitoringcomité (september 2025) dalen van 30,7% naar 29,6% van het bbp – een verlies van 7,9 miljard euro.

Een beleid dat de belastingdruk verlaagt, is een politieke keuze. Maar wie dit doet, moet ook erkennen dat een groot deel van de begrotingstekorten hierdoor politiek bepaald is. Wie de Belgische rekeningen op orde wil, moet inkomsten beschermen en fiscale reducties voor bedrijven terugbrengen tot billijke proporties.

Besparen op sociale zekerheid is geen economische wet, maar een politieke keuze. Net zoals de brede steun aan bedrijfswinsten.

Joost Fillet

Bronnen:

• Matthias Somers, Teruglopende ontvangsten, oplopende tekorten: het inkomen van staat en sociale zekerheid 2014–2029
• Clarisse Van Tichelen ea., Overheidssteun voor privébedrijven met winstoogmerk in België