Elke oorlog is er één te veel. De actualiteit toont echter dat op verschillende plaatsen de oorlogsmachine draait. Ons wordt verteld dat we jarenlang naïef zijn geweest, dat ook wij mee in die strijdlogica moeten stappen en het defensiebudget optrekken ten nadele van sociale voorzieningen.

En dat gebeurt dan omdat sommige heethoofden graag de oorlog verklaren. Machtswellust, economische belangen, fanatisme, het eigen grote gelijk, dat zijn hun drijfveren.

Maar vanuit welke waarden verantwoorden ze het voor zichzelf om daarvoor een volk aan te vallen, zowel soldaten als burgers neer te schieten, bombardementen uit te voeren?

Volgens Amnesty International is zo’n 85% van de wereldbevolking ‘gelovig’. Voor hen geldt toch ergens het “Gij zult niet doden” en het “Gij zult niet stelen’. Toch lappen oorlogslustige leiders dit ethisch appél aan hun laars, terwijl het besef van de universele mensenrechten hen hieraan herinnert. Predikten Jezus, met ‘Bemin uw vijand als uzelf!’ en Gandhi, met ‘Vrede is de weg!’ dan in de woestijn?

Wie iemand vermoordt, mag gevangenisstraf verwachten. Idem als je steelt of eigendom van iemand vernietigt. Maar de oorlogslogica roept de oorlogsstoker juist uit tot succesvolle, krachtige roerganger en de soldaten tot helden.

Van voor de Babylonische tijd tot nu geloven velen dat als je een God aan je kant hebt, je wel zal winnen of zelfs dat je in zijn naam kan doden. Godsdienst en politiek vermengen is nefast. We zien parallellen tussen wat sommige ’wereldleiders’ nu doen met hoe Alva namens Filips II bij ons de eerste protestanten kwam afstraffen. Verkeerdelijk dient dan het behoren tot een geloof om te motiveren tot het ‘bestrijden van een vijand’. Daarbij speelt het bekende wij-zij-verhaal. Die truc dient dan om andere duistere motieven te camoufleren.

Presidenten en premiers werden ooit verkozen. Pas wanneer ze een tijdlang aan het bewind zijn komen hun ware bedoelingen aan het licht. Die worden ondersteund door een aanhang met dezelfde belangen of levensvisie. En die kunnen zo’n aanvalsoorlog steunen. En toch: wie wil dat eigenlijk op zijn geweten hebben? Als staatsburger? Of als uitvoerend soldaat?

We zouden over meer instrumenten moeten beschikken om oorlogszuchtige wereldleiders de pas af te snijden. Zo zouden de VN (met o.a. het internationaal geweldverbod) en het ICC meer macht mogen krijgen. Ook paus Leo XIV zit in zo’n supranationale positie. Oorlogsschade zou consequent moeten kunnen worden opgeëist bij de agressor. De vrees ervoor zou een minimum aan respect kunnen oproepen. Nu verklaart en Ze’ev Elkin dat Israël niet zal bijdragen aan de wederopbouw van Gaza! En wat in Libanon? En in Iran?

Ook burgers zouden hun leiders een halt moeten kunnen toeroepen. Dat kan ten dele via betogingen en andere acties, zolang hun regime ze niet neerslaat. En referenda? Die kunnen soms verkeerd uitdraaien, zoals in Afghanistan. Wat is uiteindelijk ‘de wil van het volk’?

De dominantie van autoritaire bewindslieden en oligarchen kan via wetten afgebouwd of ingeperkt worden. Er dient vooral geïnvesteerd te worden in een vredescultuur i.p.v. in oeverloze bewapening. Dat impliceert collectief en individueel oefenen in een geweldloze levenswijze en innerlijke vrede. Dat maakt deel uit van echte religie en kan inspirerend werken!

Etienne Hoeckx