De posities verharden in de samenleving, in het politieke debat, op de werkvloer en in families. Ogenschijnlijk kleine zaken kunnen snel escaleren en ontsporen. Hoe kunnen we dan weer het gesprek met elkaar aangaan? En vooral, hoe kunnen we die polarisatie voorkomen?

Dit vormt precies het thema van mijn nieuwe boek ‘(De)polarisatie. Een paradoxale aanpak voor samenleving en organisatie’ (Boom Uitgevers Amsterdam, 2026).

Politici hebben een belangrijke voorbeeldrol in hoe je met elkaar het gesprek voert over complexe vraagstukken en dus ook over hoe je al dan niet polariseert. Helaas is de aanpak er meestal eentje van elkaar te overtroeven en vliegen af te vangen. Vaak gaat het niet eens over de inhoud of het vinden van een oplossing, maar vormen de argumenten enkel een kapstok voor strategische positionering.

Hiermee zetten politici ook de toon voor de rest van de samenleving.
Welk voorbeeld geef je aan de aankomende generaties, als ze zien dat je gewoon je zin kunt doordrijven door het recht van de sterkste? En dat rauwe machtsuitoefening – op korte termijn weliswaar – kennelijk loont?

In polariseren zit er ook een kracht. Het laat zien waar je voor staat. Zonder een duidelijke ‘smoel’ kan je niet wegen op de politieke agenda. Zonder polarisatie en conflicten zouden nieuwe ideeën geen kans maken en zou er geen (maatschappelijke) vooruitgang zijn.

Het is een spanningsveld waarin we moeten navigeren. Enerzijds passioneel je eigen invalshoek belichten en anderzijds je standpunt ook kunnen inpassen in een grotere samenhang.

Het paradoxaal perspectief houdt in dat tegengestelde visies elkaar juist kunnen aanvullen en versterken. Maar om dat te kunnen doen, moeten beide tegenpolen eerst heel scherp worden neergezet, om niet meteen in een slap compromis te verzanden.
Eerst de scherpte opzoeken, om die vervolgens weer te verbinden en op een dieper niveau naar een nieuwe synthese te zoeken. Deze constructieve confrontatie kan dan zelfs leiden tot vernieuwende oplossingen, die meer zijn dan de som der delen.

We zoeken naar een nieuwe manier om het politieke debat te voeren, waarin zowel scherpte als verbinding nodig zijn. Hoe inspirerend zou het zijn als politici op het publieke forum samen zouden onderzoeken hoe hun perspectieven elkaar kunnen versterken, in plaats van het traditionele bekvechten over het eigen gelijk? En in plaats van zaken stellig te poneren eerder elkaar constructief bevragen: “Hoe zie je dat?”, “Waarom is dat zo belangrijk?”, “Hoe gaat dat voor jou werken?”...
Het zou niet alleen de eigen geloofwaardigheid boosten, maar ook een positief voorbeeld geven aan de hele samenleving.

We zoeken niet meer naar leiders die vooral één ding goed kunnen: ofwel scherpte zoeken, ofwel verbinden.
Geloofwaardig publiek leiderschap betekent dat je bewust en doordacht in dit spanningsveld kunt balanceren. En wat nog belangrijker is, dat je dit spanningsveld als zodanig kunt benoemen. Mensen meeneemt in je worsteling ermee en duiding geeft over hoe jij hierin telkens beweegt en schakelt. Hierdoor laat je niet alleen een authentieker, kwetsbaarder en menselijker beeld van de politiek zien, maar onderscheid je je ook als radicale vernieuwer van het traditionele debat.

_____

Ivo Brughmans is filosoof, politicoloog en auteur van verschillende boeken over omgaan met tegenstellingen.

Meer op https://depolarisatie.com