De regering-De Wever stelt haar besparingsmaatregelen voor als noodzakelijk en verantwoordelijk bestuur. Maar wie verder kijkt dan de cijfers, ziet vooral een beleid dat besparen verheft tot doel op zich. Dat een economie in de eerste plaats mensen dient, dreigt daarbij uit beeld te verdwijnen. Zo ondergraaft een beleid dat zegt onze financiën te saneren, precies het sociale en economische weefsel dat ons land draagt.

België draait in grote mate op binnenlandse consumptie. Gezinnen zorgen voor meer dan de helft van ons bruto binnenlands product. Net daarom is het verontrustend dat de regering vooral koopkracht wegneemt bij zieken, werklozen en gepensioneerden.
Dat zijn mensen die hun inkomen vrijwel volledig en onmiddellijk uitgeven in de lokale economie. Elke euro die zij ontvangen, gaat naar winkels, horeca en diensten. Elke euro die hun wordt afgenomen, verdwijnt ook uit die kringloop.

De gedachte dat dit koopkrachtverlies kan worden opgevangen door het ontzien van de middenklasse, houdt weinig stand. Hogere inkomens geven van elke extra euro relatief minder uit. Dat geld wordt vaker gespaard, belegd of uitgegeven in het buitenland. Zo draagt het veel minder bij aan onze binnenlandse economie, aan btw-inkomsten en aan werkgelegenheid.

Daarnaast wordt ook de overheid afgeslankt. Minder ambtenaren betekent minder inkomens, minder overheidsbestedingen en minder stabiele, lokaal verankerde jobs. Samen met lagere uitkeringen zet dit extra druk op de consumptie en dus op het economische systeem dat men zogezegd wil beschermen.

Het reële risico is dat deze besparingslogica zichzelf ondergraaft. Minder consumptie leidt tot lagere belastinginkomsten. Een stagnerend of krimpend bbp doet de schuldgraad stijgen, omdat die wordt berekend in verhouding tot het bbp.
Dat voedt nieuwe besparingen, die de economie verder afremmen. De premier heeft ze al aangekondigd: de volgende besparingsronde komt eraan. De geschiedenis toont aan hoe moeilijk zulke neerwaartse spiralen te doorbreken zijn.

Dat betekent niet dat elke maatregel per definitie verkeerd is. Sommige moeilijke beslissingen zijn het gevolg van jarenlang uitstel door vorige regeringen. Maar hervormingen hebben alleen kans op slagen, wanneer ze deel uitmaken van een duidelijk en gedragen toekomstverhaal. Zo slaagde Vivaldi (met Groen) erin om een trendbreuk te realiseren in de armoedecijfers.
Om de armoede verder te doen dalen, is een verderzetting nodig van het beleid dat de laagste inkomens erop doet vooruitgaan. Nieuwe begrotingsingrepen moeten dan ook ver wegblijven van de zieken, de werklozen en de gepensioneerden.

Solidariteit met de zwaksten is geen last, maar een investering in samenleven. Een samenleving toont haar beschaving in de manier waarop zij omgaat met wie ziek is, geen werk vindt of oud wordt. Wie vandaag bespaart op waardigheid en zekerheid, ondergraaft het vertrouwen waarop een rechtvaardige samenleving rust. In een wereld die snel verandert, is vasthouden aan een eenzijdige besparingslogica geen teken van verantwoordelijkheid, maar van kortzichtigheid.

Joost Fillet