Als je eraan denkt een boom te snoeien, denk dan even na. Als je er aan denkt een boom te kappen, denk dan twee keer na. Als je eraan denkt een bos te rooien, doe het niet! Waarom? Omdat alles in de natuur jou diensten levert die met geen geld te koop zijn. Dat zijn de ecosysteemdiensten of voordelen die je zomaar krijgt van een gezond ecosysteem. Je hebt drie grote groepen: de productieve, de regulerende en de culturele.

Onder de productieve ecosysteemdiensten verstaan we o.a. hout, voedsel, maar ook medicijnen. Al eeuwen lang wordt hout gebruikt als brandhout, of geriefhout of constructiehout voor woningen en vaartuigen en muziekinstrumenten… Vroeger, voor we kunststof kenden, werden na het knotten van bomen alle takken gebruikt. Op de grote hoeves kwamen de vrouwen ’s winters samen in het bakhuis; de mannen herstelden het werkgerief. De vrouwen gebruikten bussels van fijn hout om de oven te stoken; de mannen gebruikten de dikkere takken om nieuwe stelen aan borstel, spade, riek en ander werkgerief te zetten.

Dat houtige gewassen ook voor vruchten, bessen zorgen is alom geweten; maar dat veel medicijnen gemaakt zijn van plantaardig materiaal, zijn we bijna vergeten. Het meest gekend is de aspirine, die haar werkzame stof uit de wilgenbast haalt. Bepaalde stoffen in planten zijn giftig voor gezonde mensen, maar kunnen juist helend zijn voor zieke mensen, bv. vingerhoedskruid, taxus…

Regulerende ecosysteemdiensten zijn voordelen voor klimaat en waterkwaliteit. Denk aan opname van CO², afgifte van zuurstof, hittebestrijding, bescherming tegen overstroming, voorziening van gezond water, enz.

Als een boom mag groeien volgens zijn eigen aard, ontwikkelt hij takken en gebladerte, die zuurstof afgeven. Een boom in volle grond neemt water op en verdampt het via zijn gebladerte. Een loper weet dat het gezonder is om in een omgeving met bomen te joggen dan in een buurt van steen en beton. De diensten die een gezonde boom aanbiedt zijn voorbeelden van ecosysteemdiensten.

Steden worden meer en meer hitte-eilanden. Bomen en bossen daarentegen hebben een gratis airco-effect, waarvoor geen elektriciteit nodig is. Mocht de luchthaven van Deurne omgevormd worden tot bos, dan zou dat Vlaanderen heel wat financiële voordelen opleveren. Vooruit, Mathias, doe iets met dat idee!

Bijna alle dieren leveren direct of indirect ecosysteemdiensten. Denk maar aan bestuivers die voor de bevruchting van gewassen, planten en bomen zorgen. Denk aan uilen, vossen en marters die knaagdieren eten. En wat te denken van aaseters? Alle aangereden dieren op de rijbaan worden grotendeels door aaseters als vogels en zoogdieren opgeruimd. Of nog straffer: de vieste organische vuiligheid wordt opgeruimd door bv. slakken en vliegen. Met zijn knaagwerk aan bomen legt de bever dammen aan, waardoor het water ter plaatse opgehouden wordt. Dat voorkomt overstroming. In droge tijden zullen de bevermeertjes de droogteschade verminderen.

Culturele ecosysteemdiensten zijn diensten die zorgen voor geestelijke verrijking, cognitieve ontwikkeling, recreatie en esthetische beleving. In coronatijd vond iedereen plots de weg naar het bos. Eigenlijk zou elke buurt groener moeten zijn; met ecologisch waardevol groen en niet alleen met groen als ‘decor’. Liefst met natuurlijk water in de buurt. Dokters schrijven soms ‘bosbaden’ voor. Door alle zintuigen in te zetten tijdens een boswandeling vermijd je angsten, depressies en een groot gebruik van medicijnen. Winst voor de gezondheidssector. Bart, waar wacht je op?

De arts Dirk Avonts schreef een boek “Natuur op doktersvoorschrift: Hoe buiten zijn ons gezond houdt.”
Lannoo Campus.

Rita Van De Voorde