In zijn boek ‘Verandering’ onderzoekt de Duitse filosoof en wetenschapsjournalist Stefan Klein waarom mensen het zo moeilijk hebben met verandering en liever vasthouden aan oude gewoontes en valse zekerheden. Geen onbelangrijke vraag nu de wereld voor een aantal historische uitdagingen staat, waarvan de klimaatverandering zeker niet de minste is.

“Waarom lijken veranderingen ons te verlammen in plaats van ons ervan te overtuigen dat een betere toekomst wacht”, vraagt Stefan Klein zich af. Het gros van de bevolking beschouwt de klimaatverandering als een ernstig probleem. Maar zodra concrete maatregelen of oplossingen op tafel komen, verdampt al snel de instemming. We willen een betere toekomst voor onszelf en onze kinderen; tegelijkertijd verhinderen we dat deze doelen worden bereikt. Het lijkt alsof we ‘twee zielen in een borst’ hebben, concludeert Stefan Klein. Mensen behouden liever wat ze kennen, in plaats van te kiezen voor het ‘nieuwe’, zelfs wanneer dit hun bestaan op termijn verbetert. En hoe langer ze op die verbetering moeten wachten, hoe groter hun weerstand.

Rationele argumenten volstaan niet om mensen te overtuigen hun gedrag te wijzigen. “Ondanks toereikende informatie schatten mensen hun situatie onjuist in en zijn ze niet bereid tot verandering”, stelt Stefan Klein. Daarbij spelen verschillende menselijke reacties een rol. Een ervan is een bijna vreemde vorm van optimisme. Hoewel we ervan overtuigd zijn dat de toekomstige generaties het slechter zullen hebben dan wijzelf, kijken we tegelijkertijd de toekomst met vertrouwen tegemoet: ‘het zal wel loslopen; dat doet het altijd’. Liefst houden we ons blind en doof voor nieuws dat ons rooskleurige wereldbeeld kan ondergraven. Meningen die ons niet uitkomen, horen we liever niet.

Maar zelfs indien mensen een situatie juist inschatten, houden ze vaak vast aan een toestand die voor hen nadelig is. “Ik weet dat vliegtuigreizen slecht zijn voor het klimaat. Maar maakt mijn ene zitje verschil? Dat vliegtuig vliegt toch. En vliegtuigen vervuilen veel minder dan vroeger”. Een houding die milieubewegingen niet vreemd in de oren zal klinken.

Stefan Klein presenteert ons zijn analyse in een heldere, bevattelijke stijl, afgewisseld met een aantal anekdotes die zijn betoog concreet illustreren. Zoals de manier waarop Coca-Cola in 1985 met veel bombarie een nieuwe smaak lanceerde en jammerlijk faalde.

Langere verhalen volgen: hoe aan de hegemonie van de sigaret een einde kwam, hoe de slavernij werd afgeschaft, hoe vrouwen politieke rechten kregen. Allemaal zaken die lang onmogelijk leken en toch realiteit werden.

‘Verandering’ toont niet enkel aan waarom het moeilijk is om mensen tot verandering te bewegen; het reikt ook een aantal hulpmiddelen aan om mensen ertoe te brengen veranderingen te realiseren. Bovendien blijken mensen zich meestal soepel aan te passen en achteraf best tevreden te zijn met het resultaat van die verandering.

Als conclusie van zijn analyse komt Stefan Klein tot zijn gouden stelregel dat je geen bijval oogst met een oproep om offers te brengen. “Meer kans van slagen heeft een aanpak waarbij de nadruk wordt gelegd op de voordelen van een verandering.” Misschien een waardevol advies dat ook Groen ter harte kan nemen?

Mark de Geest