Wat een gezond ecosysteem of de natuur allemaal gratis en voor niets geeft is onbetaalbaar. Denk maar aan een vruchtbare bodem, zuiver water en gezonde lucht. Alle leven dat zich in deze lagen bevindt is afhankelijk van de natuur. Er gaan stemmen op om de natuur eigen rechten te geven zoals personen of bedrijven die hebben. De achterliggende gedachte is dat de natuur niet de eigendom is van mensen, m.a.w. dat de natuur geen rechtsobject, maar een rechtssubject zou moeten zijn. De ecosystemen zijn levende entiteiten met eigen rechten om te bestaan, te leven en te herstellen.

De ecosystemen kunnen groot of klein zijn: de aarde, oceanen, waterlopen, bergen, duinen, bossen, graslanden, maar evengoed poelen, bomen en zelfs boomholtes. Zij hebben elk het recht om te functioneren, zonder gehinderd of vervuild te worden. Een rivier moet vrij kunnen stromen, mag niet vervuild worden, moet het land kunnen bevloeien, moet leefgebied zijn voor levende organismen. Omdat de ecosystemen niet zelf kunnen opkomen voor hun rechten, kunnen hun ‘voogden’ of vertegenwoordigers dat wel doen, zoals verenigingen of mensen ook dieren vertegenwoordigen en hun rechten verdedigen.

Elk van de ecosystemen levert diensten die van verschillende aard zijn. Productieve ecosysteemdiensten leveren bv. grondstoffen, hout, voedsel, medicijnen. Regulerende ecosystemen zorgen voor gezonde lucht, opname van CO2, afgifte van zuurstof en zuiver water, ze houden de bodem vast en voorkomen overstroming, om er maar enkele te noemen. Culturele ecosystemen zorgen voor geestelijke verrijking, cognitieve ontwikkeling, recreatie en esthetische beleving. Tegenwoordig zijn er dokters die een ‘bosbad’ voorstellen tegen onbehagen, angsten, depressies. Zo voorkomen ze meer doktersbezoeken en gebruik van medicijnen.

Er is een internationale beweging die opkomt voor rechten voor de natuur, Rights for Nature. Enkele ecosystemen hebben reeds rechten zoals de Whanganui-rivier in Nieuw-Zeeland, verschillende oerwouden in Colombia, de Mar Menorlagune in Spanje.

Tot nu toe komen organisaties als Vogelbescherming Vlaanderen, Bond Beter Leefmilieu, Natuurpunt, de beweging Rechten voor de Natuur, milieujuristen en academici op voor de rechten van de natuur in Vlaanderen. Burgers kunnen zich al dan niet verenigen en waken over beleidsbeslissingen die schade zouden berokkenen aan de natuur in hun omgeving. Ze kunnen bij de burgemeester en schepenen hun argumenten kenbaar maken en vragen dat ze gehoord worden. Voorbeeld: er wordt soms kleinerend en lacherig gedaan als een vastgoedproject vertraging oploopt omwille van (kleine) natuurelementen of dieren die zich in het gebied bevinden, zoals ‘vleermuiskes’ of ‘kikkers’. Hun waarde is vooral gekend als ze er niet meer zijn. Zo bleek er in een landbouwgebied in de VS een grote zuigelingensterfte te zijn. Het was een rechtstreeks gevolg van gebruik van ‘gewasbeschermingsmiddelen’ alias insecticiden. Eerder waren het de vleermuizen die tonnen insecten verorberden.

Meer info? Rechtenvandenatuur.org. Mens en vogel, ‘Vogelbescherming in Vlaanderen steunt rechten voor de Natuur’, Kathy De Lange.
Wandeling in Zoniënwoud met Eloi Glorieux op 20 maart 2026.

Rita Van de Voorde