Politieke anciens Mieke Vogels (Groen) en Willy Claes (Vooruit): ‘Onze geloofwaardigheid heeft een diepe knauw gekregen’
Willy Claes en Mieke Vogels: 'Links is vandaag te verdeeld. Nochtans, in de grote vraagstukken vinden groen en rood elkaar probleemloos.'
Het lijkt wel een trendje: politici van de vorige eeuw die zich weer in de politieke arena wagen. Enter: Mieke Vogels (69) en Willy Claes (85). Een gesprek over populisme, seksuele aarzelingen en Conner Rousseau. ‘Als ik 30.000 stemmen haal, zal mijn partij me heilig moeten verklaren.’
Politiek zit sommigen in het bloed. Jan Peumans (N-VA), Louis Tobback (Vooruit), Willy Claes, Mieke Vogels: alle vier staan ze straks op de kieslijsten van hun partij, ook al hebben ze al lang de leeftijd bereikt waarop ze rustig achterover mogen leunen.
Waarom nemen jullie weer deel aan de verkiezingen?
Mieke Vogels: “Eigenlijk heb ik zelf gesolliciteerd. Ik had er binnen de partij op aangedrongen dat er meer 55-plussers op de lijsten moesten staan. Hun antwoord: ‘Word dan zelf lijstduwer.’ Toen kon ik niet meer terug. (lacht) Het riedeltje verjonging-vernieuwing heeft er ook voor gezorgd dat de gemiddelde leeftijd in het parlement nu 44 jaar is. De 65-plussers zijn zelfs helemaal verdwenen.
“Het is ook allang niet meer zo dat jonge mensen links stemmen en oude mensen conservatief. De babyboomers, waarvan ik een fiere vertegenwoordiger ben, hebben voor de ontzuiling gezorgd en stonden mee aan de wieg van Agalev. Dat is een rebelse groep ouderen die zich ook moeten herkennen in figuren op de lijst. In mij dus! (lacht) Het parlement zit vol middenklassers met minstens één universitair diploma. Mensen die wroeten aan de onderkant van de samenleving, herkennen zich niet in die hoogopgeleiden. Ik ken die lagere sociale klassen wél. Ik spreek hun taal, want ik kom er zelf uit.”
Willy Claes: “Het was even een optie dat ik op de federale lijst zou staan, maar we hebben beslist om dat toch maar niet te doen. In het post-Stevaert-tijdperk zijn we sterk verzwakt in Limburg; ik heb me achter de schermen dus wel beziggehouden met de lijstvorming. En een plek op de Hasseltse gemeenteraadslijst kon ik niet weigeren. Ik zal daar voor een vleugje ervaring zorgen, want we hebben een erg jonge lijsttrekker.”
Gaan jullie effectief zetelen?
Vogels: “In principe wil ik wel zetelen, maar dan moet ik in mijn eentje 30 à 40.000 stemmen halen. Als dat mij lukt, is dat een mirakel. Dan zal mijn partij me heilig moeten laten verklaren. De paus komt volgend jaar naar België, die kan dat meteen in orde brengen.” (algemene hilariteit)
Claes: “Bereid je maar voor! Straks zit je weer in het parlement! Als ik verkozen raak − ik heb het veel makkelijker dan Mieke − ga ik zeker naar de gemeenteraad. Ik ga geen kiezersbedrog plegen.”
Vogels: “Veel mensen hebben mij al gezegd dat jij er nog veel beter uitziet dan Joe Biden, Willy. Dat is toch een schoon compliment, hè.” (Claes glundert)
Kunnen jullie als ervaren rotten Vlaams Belang mee tegenhouden? Die partij is toch de inzet van deze verkiezingen.
Vogels: “Zo pretentieus ben ik niet. Wij gaan geen vloedgolf tegenhouden die over heel Europa slaat. Het succes van Vlaams Belang is het resultaat van veertig jaar neoliberalisme. Het geloof in de politiek, en eigenlijk in elke autoriteit, is onderuitgehaald. Mensen bekijken de politiek vooral vanuit hun portemonnee. Wij moeten hun durven te zeggen: ‘De politiek kan het niet alleen. Jullie zullen ook moeten bijdragen.’
“Er zijn bijvoorbeeld 72.000 bedden in de woon-zorgcentra, maar er zijn meer dan 300.000 ouderen. Hoe gaan we dat oplossen? ‘Trek uw plan’ zeggen tegen die tachtigers? Je moet naar een samenleving die buurt per buurt zorg organiseert. Waar mensen weer betrokken en solidair zijn.”
Claes: “Wat Mieke zegt, klopt. Met Vooruit moeten wij ons wel duidelijk afzetten tegen het Vlaams Blok. Tegen dat populisme en dat racisme. Aan beide zijden van de oceaan hebben we helaas met dezelfde ziekte te maken.”
De uitspraken van Conner Rousseau waren niet erg bevorderlijk voor die strijd tegen het Vlaams Belang.
Claes: “Conner's uitspraken waren een zware tegenslag voor de partij. Onze geloofwaardigheid heeft een diepe knauw gekregen en onze tegenstanders zullen ons met de regelmaat van de klok aan zijn bezopen uitspraken herinneren. Met de nieuwe voorzitster nemen we nu gelukkig een nieuwe start.”
Had de partij niet sneller afstand van hem moeten nemen?
Claes: “In de weken na het incident heerste er totale verwarring en een gebrek aan organisatie in de partij. Daardoor is er toen niet doortastender opgetreden. We hadden een uitschuiver van dat kaliber echt niet verwacht van Conner. We stonden perplex.”
Waarom duurde het zo lang voor een socialist zijn racistische uitspraken veroordeelde?
Claes: “Ik kan u een serie namen noemen van mensen die dat wel deden. De Gentse jongeren, Bert Anciaux en consorten...”
Heeft Conner zelf niet veel te lang geaarzeld?
Claes: “Hij heeft al een fout gemaakt toen hij juridisch optrad tegen de media. Ik heb er uiteraard begrip voor wanneer je seksuele aarzelingen hebt. Als je daarvoor wordt achtervolgd − wat duidelijk het geval was − begrijp ik ook dat je je wilt verdedigen. Maar waarom maak je dan een tv-opname waar journalisten voor moeten betalen? De relatie met de media draaide daardoor in de soep. Om nog maar te zwijgen over dat latere publicatieverbod. Daar heeft hij zich totaal misrekend."
“Zijn ontslag was dus terecht. Voor de rest ga ik niks verkeerds zeggen over Conner. Als er iemand is die weet wat het is om in een zwart gat te vallen, ben ik het wel. Met de Agusta-affaire zat ik daar ook.”
Vogels: “De uitspraken van Conner Rousseau waren hallucinant. Zijn verdediging − het was ‘zattemansklap’ − vond ik ook twijfelachtig. Wat er niet in zit, komt er niet uit. Hoe Vooruit reageerde, was voor mij een schoolvoorbeeld van de ongezonde obsessie van partijen met peilingen. De angst dat die peilingen door zijn vertrek zouden kelderen, heeft gedomineerd boven de ideologie van de partij.”
Claes: “Feiten zijn feiten. De partij zat op een dieptepunt en plots verscheen er een jongeman en... hopla, we waren weer vertrokken. Maar de moraal van het verhaal is dat je de wederopstanding van een beweging niet aan één persoon kunt ophangen. Het accent moet veel meer op de inhoud liggen.”
Vogels: “Conner was op het vlak van asiel en migratie ook naar rechts opgeschoven. Misschien is dat wel de reden waarom wij het niet goed doen? Ik heb liever 6 procent terwijl ik trouw blijf aan mijn ideologie, dan dat ik aan populisme moet toegeven. Vooruit heeft dat wel gedaan.”
Claes: “Vergis u niet in de publieke opinie. Alle ouderen die ik tegenkom zeggen mij: laat die jongen toch terugkomen. De jongeren zijn kritischer over zijn uitspraken. Ik vind: we moeten resoluut ingaan tegen dat racisme in de samenleving.”
Vogels: “Ik geef u 100 procent gelijk.”
Zijn we niet allemaal een beetje racistisch, zoals Louis Tobback zegt?
Claes: “Neen. Mijn goede vriend Louis heeft ongelijk. Hij wilde de woorden van Conner alleen wat verzachten. ‘Alle Menschen werden Brüder’ uit Beethovens Negende symfonie − ik dirigeerde dit muziekstuk meermaals − moet onze leidraad zijn.”
Vogels: “Voilà.”
Is uw partij wat betreft asiel en migratie te veel naar rechts opschoven?
Claes: “Mijn partijleden hebben nu wel ingezien dat ze de puntjes weer op de i moeten zetten. We moeten weer vertrekken vanuit het fundamentele principe dat wij internationalisten zijn. Twijfel je daaraan, dan verzwak je je eigen geloofwaardigheid.”
Vogels: “Jullie waren te populistisch geworden. Populisme betekent: alles loopt mis, maar jij hebt het zeker niet gedaan. Jij mag voortdoen zoals je bezig bent, het is toch de schuld van een ander. Van de Walen, de groenen, de migranten. Terwijl je eigenlijk moet durven te zeggen: er loopt heel veel mis, we moeten samen aan de bak. Dat is geen makkelijke boodschap....”
Claes: “Absoluut niet.”
Vogels: “Maar je moet die wel blijven herhalen. Als wij het niet doen, wie gaat het dan wel doen?”
N-VA en Vlaams Belang hadden bij een peiling eerder deze maand een meerderheid. Moet links niet gewoon aanvaarden dat Vlaams Belang in de regering stapt?
Vogels: “Neen. En sorry, maar peilingen zijn vaak de grootste verliezers van de verkiezingen. Kijk maar naar Nederland.”
Claes: “We zijn hier fout bezig. Ik ga in de kiescampagne niet spreken over die typen. Ik ga wel over mijn eigen standpunten spreken. Ik ga die partij niet rijk praten. Steve (Stevaert, red.) zei het al: ‘Wie het gat in de haag wil wegsnoeien, maakt het alleen maar groter.’”
Vogels: “Misschien moet de pers ook eens in eigen boezem kijken? Want elke vraag die je krijgt, gaat over het Vlaams Belang.”
Dan sluiten we het hoofdstuk ‘Vlaams Belang’ hierbij af. Hebben jullie Jan Peumans en Louis Tobback al gefeliciteerd met hun plek op de kieslijsten?
Vogels: “‘De Peu’ heb ik nog niet gehoord. Louis wilde niet deelnemen aan dit interview, maar hij wilde wel een pintje met mij gaan drinken. Binnenkort zal ik eens samen met hem op de Oude Markt gaan zitten. (lacht) Louis en ik waren tegelijkertijd fractieleider in de oppositie in de Kamer. Wij hebben toen zo vaak samen gefilibusterd. Olga Lefeber (1929, 2010, voormalig socialistische politica, red.) begon toen gewoon haar kookboek voor te lezen.” (Claes lacht luid)
Was het vroeger beter? Verklaart dat waarom jullie partijen jullie op de lijst willen?
Claes: “In Europa zal in 2050 meer dan 40 procent van de bevolking ouder zijn dan 65. Waarom zouden wij dan niet op de lijst mogen staan?"
“Tussen haakjes: al dat gezever over migratie slaat nergens op. Als je in Europa je fabrieken wilt laten draaien, heb je arbeidskrachten van andere continenten nodig. Als je die racistische theorieën dus in de praktijk omzet, schaad je je eigen economie. Ik snap niet waarom andere politici daar niet meer op wijzen.”
Hebben jullie generaties niet te weinig werk gemaakt van integratie? Verklaart dat niet mee waarom veel kiezers naar extreemrechts zwenken?
Vogels: “Ik ben de minister van het eerste inburgeringsdecreet. Maar daar is nooit genoeg in geïnvesteerd. Je moet mensen ook kansen geven. Mensen die in Afghanistan dokter of verpleger waren, lopen hier achter de vuilniskar terwijl de zorg smeekt om mensen. Met alleen het kijvende vingertje ‘omdat mensen niet inburgeren’, kom je er niet.”
Claes: “Wij hebben geen fouten gemaakt. Wij hebben wel onvoldoende de integratiepolitiek ontwikkeld. Bon, ik kom uit Limburg. Wij hebben een Italiaanse, Turkse en Marokkaanse golf gekend. Het kostte enige moeite om die kinderen naar hogescholen en universiteiten te laten doorstromen, maar dat lukt nu toch steeds beter.”
Vogels: “In de steden loopt de integratie vandaag veel makkelijker dan daarbuiten. De beste vriendin van mijn kleindochter heet Hanna. Een joods meisje. Ze viert vandaag samen met haar het Lichtfeest of Chanoeka. De beste vriend van mijn kleinzoon is Hussein. Kinderen staan niet meer stil bij die verschillen. Als ik hen bezig zie, denk ik: daar is zoveel warmte. Dat komt wel goed.”
Hoe gaan jullie partijen het tij keren? Vooruit kreeg een klap door het vertrek van Rousseau. Groen deed het in een aantal recente peilingen barslecht.
Vogels: “In Antwerpen-stad peilt Groen op 17,6 procent.”
Claes: “In Limburg staat Vooruit een procent hoger dan in de rest van Vlaanderen. We hebben ook nog zes maanden. Een eeuwigheid.”
Vogels: “Zeker nu. Er zullen in die tijd nog véél peilingen volgen. De politiek laat zich erdoor regeren. Iedereen staat meteen klaar om te zeggen wat er slecht gaat.”
Heeft uw partij dan zelf geen schuld aan de neergang?
Vogels: “Nu gaat u de voorspelbare lades opentrekken. We communiceren niet goed, zeker?”
We wilden beginnen met de teruggedraaide kernuitstap.
Vogels: “Ik dacht altijd: we gaan die kernuitstap kunnen realiseren. En toen kwam Oekraïne. Het kapitaal én de machthebbers hebben de oorlog misbruikt om niet meer klimaat maar wel bevoorradingszekerheid vooraan te zetten. Dat is hét issue geworden. Tinne (Van der Straeten, energieminister, red.) kon dus niet anders, de druk was te groot."
“Voor mij is dat echt pijnlijk. Mijn carrière draaide voor een groot stuk rond ontwapening en het einde van de kernenergie. Wat zie ik nu? Herbewapening, en mensen die met valse argumenten om nieuwe kerncentrales roepen. Alsof dat duurzaam is! Uranium groeit niet aan de bomen, hè. Dat zit onder de grond in landen die niet bepaald te vertrouwen zijn.”
Claes: “Zeer juist. Als minister van Energie heb ik nog het moratorium op kerncentrales afgekondigd. Maar in de huidige omstandigheden − de wereld wordt in nieuwe machtsblokken opgedeeld − is de bezorgdheid over de energiebevoorrading terecht. Mevrouw Van der Straeten heeft trouwens heel bekwaam gehandeld. Je kunt dit de groene beweging dus niet aanrekenen. Trouwens, ik heb grote twijfels bij die fabels over kleine kerncentrales. Het bergen van het nucleair afval blijft een heel delicate zaak.”
Vogels: “Ik kan nog volgen dat de kerncentrales tien jaar langer draaien. Maar de inkt van het contract is nog niet droog en de liberalen zeggen al: nóg eens tien jaar erbij.”
Het ene na het andere groene boegbeeld haakte de voorbije maanden af. Hoe verklaart u dat?
Vogels: “Dat zijn veel aparte verhalen, maar een deel van de verklaring is ook dat politiek een steeds hardere stiel is geworden.”
Claes: “Elke dag op sociale media een hoop bagger naamloos over je heen krijgen, je moet godverdomme al een idealist zijn om als getalenteerde jongeling nog in de politiek te stappen.”
Vogels: “Democratie is van mening verschillen zonder elkaar de kop in te slaan. Maar telkens als er twee mensen van mening verschillen, is de kritiek: politici maken alleen maar ruzie. Er is bijna geen tijd meer om het verschil in mening te duiden. Bovendien: de muur tussen meerderheid en oppositie is verschrikkelijk frustrerend.”
Is politiek nu moeilijker dan in jullie hoogdagen?
Claes: “Ja. Politici lokken het ook zelf wel uit. Vandaag worden er al in de ministerraad sms’jes naar jullie gestuurd. Dat is volkomen fout.”
Vogels: “Je krijgt geen tijd meer om na te denken hè, Willy. Toen ik in 1985 begon, kwam het nieuws via de telex binnen. We keken daar twee keer per dag naar. ’s Avonds nam ik mijn dossiers mee naar huis, schreef aan mijn keukentafel een persbericht en de secretaresse tikte dat de volgende dag uit. Nu is dat onmogelijk.”
Jullie partijen hebben jonge voorzitters. Heb je geen mensen met meer jaren op de teller nodig?
Claes: “Onze voorzitter kwam afgelopen week kennismaken met de Limburgse afdelingen. Ze heeft duidelijk talent en wilskracht en gaat zich de kaas niet van het brood laten eten. Als we ons achter haar scharen, zal ze wel slagen.”
Vogels: “Ons duo doet het goed, vind ik. Ze zijn jong, maar goed: zij zullen de jonge kiezers aantrekken, en ik de oude mensen.”
Doen ze het goed? Groen scoort slecht, op een moment dat de klimaatproblematiek alomtegenwoordig is.
Vogels: “Waarom moet er altijd een schuldige gevonden worden voor de slechte peilingen? Misschien is het gewoon een maatschappelijk gegeven? Mensen liggen wakker van hun portemonnee, klimaat staat niet eens meer in de top tien. De populisten hebben erin gehamerd: Groen wil u alles afpakken, maar van ons mag u gewoon voortdoen zoals u bezig bent.”
Het zijn wel voorzitters die nog nooit echt door de shit hebben moeten vliegen, zoals Bart De Wever zegt. Is dat riskant?
Claes: “Daarom zijn er de oude krokodillen!”
Vogels: “Die de shit opkuisen.”
Met alle respect: kunnen jullie nog wel mee met het razende tempo van de politiek vandaag?
Vogels: (gedecideerd) “Ja. Mijn rug doet pijn, maar het hoofd draait nog als vroeger.”
Claes: “Ik studeer nog iedere dag, bekommerd om het feit dat mijn hoofd nog goed zou blijven werken. Tot nader order lukt dat. Maar ik ben natuurlijk een oude soldaat. Op het graf van mijn oude covoorzitter André Cools, in Flémalle, staat: Le parti ne me doit rien. Je dois tout au parti. Misschien klinkt dat vandaag een beetje belachelijk, maar toch. Ik ben nergens vragende partij voor, maar ik zal er zijn als ik kan helpen.”
Vogels: “Zo’n partij is een beetje je kind. Dat laat je nooit helemaal los.”
Vinden ze jullie nooit te bemoeizuchtig?
Vogels: “Tuurlijk wel. Ik ben regelmatig een pain in the ass.” (lacht)
Claes: “Ik ben op mijn 17de bij de jongsocialisten begonnen. Affiches plakken, klarinet spelen. Ik had nooit naar de universiteit gekund zonder een lening van de mutualiteit. Via de gemeenteraad ben ik dan opgeklommen. Nu moet het allemaal veel sneller.”
Vogels: “Ik was voorbestemd om snit en naad te doen, maar kon dankzij mijn koppige moeder naar de universiteit. Wij hadden het niet breed. Mijn vaders loon werd iedere vrijdag in een groene enveloppe geleverd. We zaten dan allemaal naar die brievenbus te turen: als die enveloppe niet op tijd was, moest ik in de winkel ‘op de poef’ kopen.”
Claes: “Op vrijdag, zaterdag en zondag speelde ik in de orkestenbals om wat bij te verdienen. Van acht uur ’s avonds tot zes uur ’s ochtends. En de dag erna opnieuw.”
U beschreef de partij als uw kindje. Dat kindje dreigt nu weer onder de kiesdrempel te duiken. Herhaalt de geschiedenis zich?
Vogels: “U wilt het absoluut over de slechte peilingen hebben, hè? (lacht) Nu is het anders. Destijds hebben de traditionele partijen al wat er nog restte van hun zuil ingezet om Groen te bashen. Vandaag zijn die partijen veel kleiner. Wij gaan niet onder de kiesdrempel eindigen. En gebeurt dat toch, dan zullen we moeten opkrabbelen.”
Hebben de centrumpartijen een voldoende duidelijk verhaal?
Vogels: “Ja, maar ze durven nog te zeggen waar het op staat en de mensen met de realiteit te confronteren. En dat is vandaag lastig te verkopen.”
Claes: “Het land moet ook nog bestuurd worden, neen? De pers heeft het gemakkelijk: vanuit de zetel commentaar geven. Ik heb ervaring met een tripartite, maar dit is een ‘zevenpartite’. Dat is uitermate moeilijk.”
Heeft N-VA dan gelijk? Valt dit land niet te besturen?
Claes: “Neen. België valt na de verkiezingen nog te besturen, maar makkelijk wordt het niet. De informateur die daar een lijn in moet zoeken... Veel geluk.”
Vogels: “Misschien komen ze u wel vragen.”
Claes: “Hopelijk niet!”
Mieke Vogels: 'Je moet mensen kansen geven. Mensen die in Afghanistan dokter of verpleger waren, lopen hier achter de vuilniskar terwijl de zorg om mensen smeekt.'
Er lijken geen fundamentele meningsverschillen tussen jullie te zijn. Waarom gaan groen en rood niet samen, naar Nederlands voorbeeld?
Vogels: “Ik zie dat wel zitten, maar dan niet in een verstandshuwelijk vlak voor de verkiezingen. Je moet daar traag aan bouwen.”
Claes: Ik blijf voorstander van een front des progressistes. Links is vandaag te verdeeld. In de politiek zijn er twee ultradringende prioriteiten. De eerste is ongetwijfeld het klimaat: we zijn de planeet naar de kloten aan het helpen. De tweede is dat we over wapencontrole moeten onderhandelen: die proliferatie is echt een ramp. In die grote vraagstukken vinden groen en rood elkaar probleemloos.”
Is uw terugkeer wel een goede zaak voor links? U zult altijd met Agusta geassocieerd worden.
Claes: “So what? Ik ben echt volkomen ten onrechte veroordeeld. De echte reden van mijn veroordeling zal gepubliceerd worden in een boek waar ik binnenkort aan begin. U hoeft geen memoires te verwachten. Dehaene, Martens en Tindemans schreven die al en ik wil niet in herhaling vallen. Maar ik heb nog wel wat te vertellen. Zoals het verhaal van Agusta.”
Wil u al een tipje van de sluier lichten?
Claes: “Neen. Ik moet een beetje commercieel denken, hè.”(lacht)
Hoe kijken jullie naar de vele personeelswissels bij Open Vld?
Vogels: “Niks menselijks is de liberalen vreemd, en ons ook niet. Lang geleden moest ik eens voor het partijbestuur komen omdat ik in een interview had gezegd: ‘Niks menselijks is ons vreemd.’ Daar konden ze niet mee lachen: ‘Wij zijn anders!’ (lacht) De eerste keer dat ik in Libelle stond, ben ik ook op het matje geroepen. Het moest over de inhoud gaan. Ik zou mezelf wel nooit als konijn of dragqueen verkleden − ik kan ook niet op hoge hakken lopen zonder om te vallen.”
Claes: “Ik hield het nog menselijk. Ik dirigeerde Beethoven en Dvorak. Dragqueen? Neen, liefst niet.”
Voelen jullie er wat voor om later te verrijzen, zoals Jean-Luc Dehaene?
Claes: “Vreselijk bedankt. Neen. Wat een ronduit slecht idee van cd&v. Beseffen zij wel wat er te gebeuren staat qua artificiële intelligentie? We gaan daar echt de verkeerde richting uit. Waar eindigt de menselijke waanzin?”
Vogels: “Zo wansmakelijk, die video. Ik heb mijn partij gezegd: het is nu of deepfake, dus doe maar nu.” (lacht luid)
Beeld Illias Teirlinck