Download hier het volledige congresboek

GroenPlus, Genk, 1 - 3 oktober 2021

Het bewaren van de biodiversiteit is een van de grootste – zo niet de grootste – uitdaging van deze eeuw.

Samengevat leert de congrestekst ons het volgende:

Biodiversiteit is de verscheidenheid aan al het leven op aarde, van micro-organismen tot walvissen. Ze vormt de basis van ons voedsel, onze gezondheid, ons water en onze zuurstof. Zoals het document stelt: “Biodiversiteit zorgt voor ons. Dringend tijd om ook voor haar te zorgen.” Toch staat die biodiversiteit wereldwijd zwaar onder druk.

1 - Wereldwijde achteruitgang van biodiversiteit

Volgens het WWF‑rapport (2020) daalde de gemiddelde populatie van 4.392 onderzochte diersoorten met 68% sinds 1970. Vooral soorten in zoetwatergebieden kregen klappen: 84% van de populaties verdween. De oorzaken zijn bekend: vernietiging van leefgebieden, vervuiling, overexploitatie, invasieve soorten en klimaatopwarming. Wetenschappers vrezen dat 1/5 van alle soorten tegen 2100 kan verdwijnen.

De mens bedreigt zo ook zichzelf: ecosystemen leveren zuurstof, waterzuivering, klimaatregulatie en voedsel. De totale waarde van die diensten wordt geschat op 33 biljoen dollar per jaar.

2 - Biodiversiteit in Vlaanderen

Vlaanderen is een van de meest verstedelijkte regio’s van Europa: 33% van de ruimte is ingenomen, 14% is verhard. Toch is er een lichte positieve trend: open natuurgebieden en wetlands tonen herstel, met o.a. +47% voor soorten in waterrijke gebieden.

Maar andere groepen gaan sterk achteruit:

• Vogels in landbouwgebied: –60,9%
• Bossoorten: –26,6%, vooral door het verdwijnen van oud bos en versnippering
• Amfibieën lijden onder vervuiling, droogte en exoten zoals de stierkikker

De congrestekst illustreert dit via “het verhaal van de kikker”: versnippering, pesticiden, stikstof, klimaatopwarming en invasieve soorten maken overleven steeds moeilijker.

3 - Druk op ruimte en nood aan een betonstop

Vlaanderen kampt met extreme versnippering en een historisch gegroeid systeem van gewestplannen dat bouwrechten bijna eeuwig maakt. Dagelijks wordt nog steeds 5 hectare open ruimte bebouwd. De betonstop blijft politiek moeilijk, maar is essentieel om natuur te herstellen, water vast te houden en leefkwaliteit te verbeteren.

De congrestekst pleit voor:

• Een prioriteitenkaart voor groene infrastructuur
• Het uitdoven van verouderde gewestplannen
• Een onmiddellijke bouwstop in waardevolle agrarische gebieden
• 25% ontharding tegen 2030

4 - Groene en leefbare steden

Compacter wonen vraagt meer kwalitatief groen. De tekst pleit voor de 15‑minutenstad, waar elke inwoner nabij voorzieningen én groen woont. Groennormen moeten worden verfijnd: niet alleen afstand tot groen, maar ook m² groen per inwoner.

Groen in de stad:

• verlaagt hitte-eilanden
• bevordert biodiversiteit
• verhoogt welzijn en gezondheid
• vraagt betere ondergrondse ruimte voor bomen en natuur-inclusief bouwen

5 - Landbouw en biodiversiteit

De industriële landbouw heeft geleid tot monoculturen, pesticidengebruik, bodemuitputting en een explosie van de veestapel. Dit veroorzaakt zware stikstofdruk en verlies aan soorten. “Momenteel brengt landbouw tegen de natuur meer op dan landbouw mét de natuur.”

De congrestekst pleit voor:

• transitie naar agro-ecologie
• afbouw van pesticiden (incl. verbod op glyfosaat en neonicotinoïden)
• drastische reductie van de veestapel
• ondersteuning van boeren die ecosysteemdiensten leveren
• betere toegang tot landbouwgrond via pachtwet en grondbank

6 - Klimaatadaptatie en natuurherstel

Droogte, hittegolven en hevige regenval vragen een robuust groenblauw netwerk:

• herstel van wetlands
• natuurlijke overstromingsgebieden
• meer hagen, heggen en kleine landschapselementen
• regionale landschappen als motor voor natuurverbindingen

Tegen 2030 wil men 4.000 km hagen en heggen aanplanten.

7 - De Noordzee: grootste natuurgebied van België

De Belgische Noordzee bevat meer dan 2.000 soorten en is essentieel voor voedsel, zuurstofproductie en CO₂‑opslag. Maar ze staat onder druk door visserij, zandwinning, scheepvaart, plasticvervuiling en klimaatopwarming.

Belangrijke uitdagingen:

• herstel van grindbedden en oesterriffen
• plasticvervuiling (gemiddeld 126 afvalitems per km² zeebodem)
• balans tussen windenergie en natuur
• internationale samenwerking (zoals een Noordzeeakkoord)

8 - Lichtvervuiling en educatie

Lichtvervuiling verstoort dieren en ecosystemen. Gemeenten moeten bij de omschakeling naar LED ook het aantal lichtpunten verminderen. Daarnaast vraagt het document meer natuureducatie, volkstuinen en aandacht voor agro-ecologie in landbouwscholen.

Kernboodschap

De biodiversiteitscrisis is even urgent als de klimaatcrisis. Vlaanderen moet kiezen voor:

• minder verharding
• meer natuurverbindingen
• een landbouw die samenwerkt met de natuur
• sterke groennormen in steden
• herstel van water, bodem en zee
• structurele maatregelen tegen vervuiling

Zoals de congrestekst stelt: “We kunnen alleen maar winnen bij een harmonieuzere samenleving met de natuur.”

Blader hier door het verslagboek